Skammtímasjónarmið tekin fram yfir langtímasjónarmið í sjávarútvegsmálum innan ESB

Líkurnar á því að við gætum fengið vald hingað heim í fiskveiðimálum minnkaði mikið með Lissabon-sáttmálanum. Væntingar um að Evrópusambandið taki Ísland til fyrirmyndar í sjávarútvegsmálum eru mikið orðum auknar.  Ísland þarf að tryggja áfram fullt forræði yfir fiskveiðilögsögunni og ekki kemur til greina að semja sig frá því í aðildarsamningum við Evrópusambandið. Í sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins liggur hugsunarvilla þar sem skammtímastjónarmið eru tekin fram yfir langtímasjónarmið um verndun fiskistofna. Framkvæmdastjórn ESB telur nauðsynlegt að endurskoða regluna um hlutfallslegan stöðugleika í þeirri endurskoðun sem á sér nú stað á sameiginlegu sjávarútvegsstefnu sambandsins. Þetta kom m.a. fram hjá dr. Kristjáni Þórarinssyni, stofnvistfræðingi hjá LÍÚ, en hér birtist annar hluti viðtals sem ég tók við hann í þættinum ESB Nei eða Já? á Útvarpi Sögu í maí á síðasta ári. 

2. hluti 

JBL: Nú ert þú búinn að fara út til Brussel að halda erindi og heyra í mönnum og menn hafa komið hingað líka. Þú ert nú búinn að segja það svona nokkurn veginn en ef þú metur viðbrögin við ykkar málflutningi þarna úti og hvað þú telur þetta vera líklegt að við náum þarna “góðum” samningi varðandi sjávarútvegsmál?

KÞ: Það er svo margt sem gerir það mjög erfitt og við skulum bara nefna þetta í því samhengi að það er kominn Lissabon-sáttmáli sem er grundvallarskjal hjá [ESB]. Þar sem Evrópusambandið hefur eitt forræði yfir sjávarútvegsmálunum og þar með talið vernd fiskistofna og slíkt [þá hafa] líkurnar á að við gætum fengið einhverjar undanþágur og fengið eitthvað vald hingað heim minnkað mikið með Lissabon-sáttmálanum.

JBL: Þannig að þú meinar að frá því fyrir 10 árum þegar þú varst að kynna þetta þá hefur samrunninn dýpkað – það er miðstýringin er orðin meiri með þessum nýja sáttmála?

KÞ: Það er auðvitað almennt atriði. Það sem er auðvitað ljóst er hinsvegar [hvað varðar] sjávarútvegsmálin sérstaklega að þau eru komin miklu fastar inn í grunnskjal [ESB] sem er ekki hægt að semja sig framhjá. Þá er það spurningin: Hvert verður fyrirkomulagið almennt? Þessar væntingar um að Evrópusambandið taki Ísland til fyrirmyndar eru mikið orðum auknar. Ég get ekki séð að það gerist.

JBL: Ef við tökum til dæmis landbúnaðarmálin þá hafa Bændasamtökin talað um það að þau vilji taka sameiginlegu landbúnaðarstefnuna út fyrir sviga og vilja ekki undirgangast hana. Einmitt út af því þau vilja ekki missa forræðið. Bændur vilja ekki missa forræðið yfir mótun stefnunar. Eru einhverjar slíkar kröfur [uppi varðandi sjávarútvegsmálin]? Nú er hópur í gangi varðandi samningana um sjávarútvegsmál. Eru einhverjar slíkar kröfur um að segja bara að við viljum bara taka sjávarútvegsmálin út fyrir sviga og ekki semja okkur inn í þessa stefnu því að við missum forræðið? Er það ekki ljóst að við missum alltaf forræðið yfir málinu?

KÞ: Menn hljóta að setja fram þessar kröfur og verðum við ekki að treysta samningamönnunum til þess?

JBL: Þetta kom fram hjá Hirti Gíslasyni útgerðamanni sem var hér hjá mér um daginn. Þá talaði hann um það að það væri krafa uppi að Ísland [yrði] með fullt forræði yfir fiskveiðilögsögunni.

KÞ: Já, sem best ég veit þá er það rétt hjá honum. Samningarnir eru, varðandi þennan málflokk, ekki byrjaðir þannig að þú kíkir bara í þingsályktunartillöguna á sínum tíma og þá sérðu þau atriði sem lögð er áhersla á.

JBL: Og það er ekkert um að ræða að menn semji sig frá þessu. Myndi það þjóna hagsmunum Íslands að fara að semja sig frá þessu?

KÞ: Mér finnst það ekki koma til greina og það eru margar ástæður fyrir því. Það er náttúrulega í fyrsta lagi að þar með eru örlög okkar í þessu varðandi nýtingu þessarar mikilvægu auðlindar [í höndum aðila] í öðrum löndum. Við höfum ýmsa kosti og styrkleika til þess að stjórna fiskveiðunum betur heldur en margir aðrir. Það hefur oft verið sagt að okkar verkefni er miklu auðveldara heldur en margra annara, eins og ef við tökum Norðursjóinn. Einfaldlega vegna þess að kannski svona rúmlega tveir þriðju af okkar fiskveiðum eru úr stofnum sem eru að langmestu eða alfarið innan okkar eigin lögsögu þannig að við þurfum ekki að semja við aðra. Það er auðvitað miklu auðveldara verkefni heldur en að stjórna flotum margra ríkja innan á sameiginlegu svæði þar sem menn þurfa að koma sér saman um hlutina.

JBL: En nú segja einmitt aðildarsinnar, það er nú alltaf viðkvæmt hvað maður kallar alla hópa í þessu, eða þeir sem eru hlynntir aðild sem hafa komið hingað segja að það er einmitt út af þessu að það er ljóst að tveir þriðju af stofnunum séu okkar að þá muni Evrópusambandið viðurkenna það og ekki gera kröfu um að stjórna, einmitt vegna þessarar staðreyndar.

KÞ: Já, punkturinn er samt ósköp einfaldur. Menn eru væntanlega þarna að vísa í það sem heitir hlutfallslegur stöðuleiki sem er þá óbreytt nýtingarmynstur sem nýtur veikrar réttarstoðar og er hægt að breyta. Það er engin trygging fyrir því að sú regla verði til langframa.

JBL: Já, það er ekki hluti af sáttmálum?

KÞ: Nei, nei það er rétt að minnast þess að í Grænbók sem framkvæmdastjórnin gaf út í aðdraganda eða byrjun endurskoðunar núna. Þar vekja þeir máls á því að það þurfi að breyta þessari reglu. Hún leiðir af sér ýmisleg vandræði. Þú ert með sameiginleg hafsvæði. Þú ert með sameiginlega fiskistofna. Og svo fær hvert aðildaland, sem nýtur þar réttar, ákveðin hlutfall af heildaraflanum á hverju ári, stofn fyrir stofn. Síðan mega menn ekki landa afla sem þeir eiga ekki kvóta fyrir. Þannig að, vegna þess að þeir eru með þennan hlutfallslega stöðugleika, ekki með sveigjanleika, ekki með framsal og annað slíkt þá eru fiskiskip ólíkra aðildalanda að henda sitthvori tegundinni úr afla sínum löglega. Þeim er skylt að gera það. Þeir mega ekki landa aflanum.

JBL: Já, brottkast er leyfilegt í Evrópusambandinu.

KÞ: Já, þetta er eitt af stóru málunum sem þeir ætla að fara í gegnum núna og hefur verið í umræðunni. Mikill þrýstingur á að gera eitthvað í þessu. Því þetta er auðvitað ótækt og óverjandi að hafa þetta svona. En hvaða árangri þeir ná og hvers konar samkomulag það verður og hvort það dugar á eftir að koma í ljós.

JBL: En þetta eru þeir búnir að tala um í um 28 ár, er það ekki rétt, að banna brottkast?

KÞ: Já, já. Ég veit nú ekki hvort þeir hafi orðað það þannig. En þeir hafa talað um, það sem ég þekki af umræðunni, er það að þetta er alvarlegt vandamál sem þarf að leysa. Tölurnar eru alveg hrikalegar í sumum stofnum. Þær eru uppi á borðinu.

JBL: En fyrir 10 árum þegar þú komst að þessu þegar þeir voru að endurskoða stefnu sína hjá Evrópusambandinu. Voru þeir þá ekki líka að tala um brotkast? Var þetta ekki orðið vandamál þá?

KÞ: Jú, jú, áherslan á þetta mál er samt miklu meiri núna heldur en þá eftir því sem ég skynja það. Það sem þeir voru mest að tala um í þeim hluta sem ég kom að, það var það að setja stefnu til lengri tíma því þetta var náttúrulega alveg óskaplegt ferli hvernig þetta gekk fyrir sig á hverju ári þegar þeir voru að semja um kvótana. Að fyrst færðu ráðgjöf frá vísindamönnunum, svo koma sérfræðingar framkvæmdastjórnarinnar að því og hækka þær tölur, svo koma ráðherrarnir saman og hækka ennþá meira. Þannig að menn eru komnir úr öllu korti með aflamagnið og síðan fóru þeir hver til síns heima og sögðust hafa bjargað svo og svo mörgum störfum með því að fá meiri afla í sinn hlut. Fengu auðvitað sama hlutfall. Það er bara heildaraflinn sem vex. Þarna liggur hugsunarvillan. Menn eru að taka skammtímasjónarmið fram yfir langtímasjónarmið. Þeir eru auðvitað til lengri tíma að fórna atvinnutækifærum vegna þess að afrakstursgeta stofnanna getur minnkað og minnkað með þessum aðferðum. Það sem þeir voru að gera þegar ég var þarna, þar voru menn frá framkvæmdastjórninni, frá ráðuneytum og frá hagsmunasamtökum í Evrópusambandslöndum. Þeir voru að skoða fiskveiðistjórnun til lengri tíma þannig að það sem þeir báðu mig um að fjalla um var fyrst og fremst aflareglan í þorski og sú nálgun sem við höfum tekið á það. Það kannski svolítið gaman að segja frá því að við vorum fimm sérfræðingar sem voru kallaðir inn. Það var einn frá Hawaii, einn frá Ástralíu, einn frá Flórída og einn í viðbót. Ég hafði svolítið gaman að því hvernig þeir voru kynntir. Það var á ensku svona: we have five distinquisted experts from continents outside Europe. Sem sagt meginlöndum utan Evrópu. Ég var mjög stoltur komandi frá Íslandi að heyra þennan frasa. En síðan fór þessi umræða þarna af stað og þeir horfa meira til lengri tíma, eftir þessa endurskoðun, það er meira um að þeir eru að skoða aflareglur og slíkt. Gallinn er bara sá að það eru verulega miklar brotalamir í framkvæmd og eftirliti hjá Evrópusambandinu þannig að menn geta verið með góðan ásetning, menn geta verið með góð markmið og allt það. En ef menn fara ekkert eftir þessu þá er árangurinn ekki mikill.

JBL: Og kannski mikill hvati til þess að svindla í kerfinu?

KÞ: Það er auðvitað í hlutarins eðli að ef þú ætlar að stjórna aðgangi að auðlind og hvað á að taka mikið úr [henni] þá þarftu að hafa skýrar reglur og strangt eftirlit. Vandamálið þarna er margþætt. Það er fánaríki sem ber ábyrgðina á eftirlitinu.

JBL: Hvað áttu við með því?

KÞ: Fánaríki er bara ríkið [þar] sem skipið er skráð. Síðan ertu með stórt hafsvæði og með skip frá mismunandi ríkjum að veiða á mismunandi hafsvæðum. Það eru mjög mismunandi aðgerðir ólíkra aðildarríkja vegna sama brots. Þannig að það er engin samrýnd framkvæmd á reglum og menn hafa nú sagt það að það er ekki líðandi að ekki gildi jafnræði í þessum efnum. Þannig að þetta er eitt af því sem þeir eru að skoða núna til hliðar við endurskoðun á fiskveiðistefnunni.

JBL: Ef við tökum til dæmis Bretland, þar eru þá togarar að veiða frá Spáni og Bretlandi og öðrum ríkjum og ef að til dæmis fánaríkið kemur að togara frá eigin landi þá eru þeir kannski að meðhöndla það brot öðruvísi en hjá öðrum?

KÞ: Já, svo er mér sagt og að þetta sé mjög mismunandi.

JBL: Við förum að taka hlé, það er kannski ágæt að eftir hlé að fara yfir þetta betur hvernig þessi sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins er rekin, einmitt eins og við vorum að byrja að fara yfir.

Athugasemdir

[Agnar J. 6.6.2012 kl. 01:10]

Kostulegt að bera saman stjórn fiskveiða hjá þjóðum sem telja hundruðir milljóna, og síðan litla ísland, sem hefur eitt aðgang að 85-90% af auðlindinni.

Það hefur mikið gengið á hérna varðandi útlhlutun veiðiheimilda, og stjórn, og varðandi ýmsa hluti. Hérna hjá þessari einsleitu þjóð 300 þús manns, og höfum ein aðgang að auðlindinni. Hvernig ætli það sé þá í Norðursjónum?!

...já sæll, segi ekki meira.

Að vera bera þetta saman á þessum forsendum er í besta falli kjánalegt.

[Hilmar 6.6.2012 kl. 02:42]

Já, Agnar, það er kannski ekki rétt að bera saman Ísland og ESB. Í íslenska kerfinu hefa sjávarútvegsfyrirtæki verið að skila ebitu frá 5-15% undanfarinn áratug. Án niðurgreiðslu.

Sem er svipuð og eilítið lægri ávöxtun en telst ásættanleg fyrir fyrirtæki.

Engar sambærilegar haldbærar tölur er til fyrir ESB svæðið, en niðurgreiðslur nema frá 40% af heildarverðmæti sjávarafla, og upp í þúsundir prósentna.

Þetta segir okkur, að það sé fullkomlega rangt að bera sama ESB hörmungina, og íslenska kerfið.

Það sem meira er, það eru til Íslendingar sem vilja skipta.

Go figure.